Çerez (Cookie) Nedir? Çerez Türleri ve Kullanım Amaçları

Bir web sitesine giriş yaptığınızda genellikle ekranın bir köşesinde beliren çerez (cookie) uyarıları, dijital dünyanın vazgeçilmez bir parçasıdır. Ziyaretçilere tercihlerini soran bu "pop-up" pencereleri, hem kullanıcı deneyimi hem de kişisel verilerin korunması hukuku açısından kritik bir öneme sahiptir. Peki, çerez nedir ve hangi amaçlarla kullanılır?

Çerez (Cookie) Nedir?

Çerez, herhangi bir internet sitesi tarafından kullanıcının tarayıcısına (browser) bırakılan ve daha sonra okunan bir tür tanımlama dosyasıdır. Bu dosyalar, bir web sitesinin sizi "hatırlamasını" sağlar.

Çerez dosyaları içerisinde şu gibi veriler saklanır:

• Kullanıcı oturum bilgileri,
• Sayfada geçirilen süre,
• İçerik tüketim alışkanlıkları ve tercihler,
• Dil ve konum seçimleri.

Çerez Türleri Nelerdir?

İnternet sitelerinde sunulan deneyimi kişiselleştirmek ve hizmet kalitesini artırmak amacıyla kullanılan çerezler; sürelerine, taraflarına ve kullanım amaçlarına göre üç ana kategoriye ayrılmaktadır.

1. Kullanım Süresine Göre Çerez Türleri

Çerezlerin tarayıcınızda ne kadar süre kalacağını belirleyen bu kategori ikiye ayrılır:

• Oturum Çerezleri (Geçici Çerezler): Oturumun sürekliliğini sağlamak amacıyla kullanılır. Kullanıcı tarayıcısını kapattığı anda bu çerezler otomatik olarak silinir.
• Kalıcı Çerezler (İzleme Çerezleri): Tarayıcı kapatılsa dahi silinmezler. Belirli bir tarihte veya süre sonunda kendiliğinden silinene kadar cihazda kalırlar. Genellikle kullanıcıların siteye her girişinde bilgilerini tekrar girmemelerini sağlamak için tercih edilirler.

2. Kullanım Taraflarına Göre Çerez Türleri

Çerezin hangi etki alanı (domain) tarafından yerleştirildiğine göre yapılan sınıflandırmadır:

• Birinci Taraf Çerezler: Doğrudan kullanıcının ziyaret ettiği internet adresi (tarayıcı çubuğunda görülen adres) tarafından yerleştirilir.
• Üçüncü Taraf Çerezler: Ziyaret edilen siteden farklı bir etki alanı (örneğin bir reklam ağı veya analiz servisi) tarafından yerleştirilen çerezlerdir.

3. Kullanım Amaçlarına Göre Çerez Çeşitleri

Bu kategorizasyon, özellikle KVKK ve GDPR uyumluluğu açısından en kritik bölümdür:

• Zorunlu Çerezler: İnternet sitesinin düzgün çalışabilmesi için elzemdir. Bu çerezler engellendiğinde sitenin bazı fonksiyonları çalışmayabilir. Pazarlama amacıyla kullanılmazlar.
• Analitik ve Performans Çerezleri: Ziyaretçi davranışlarını analiz ederek trafiği ölçmek, hata sayfalarını tespit etmek ve site performansını optimize etmek için kullanılır.
• İşlevsel Çerezler: Dil tercihi veya bölge seçimi gibi bilgileri hatırlayarak içeriği kişiselleştirir. Kullanıcının açık talebi dışında kalan durumlarda genellikle açık rıza gerektirir.
• Reklam ve Pazarlama Çerezleri: Kullanıcıların gezinme alışkanlıklarını izleyerek kişiye özel reklamlar gösterilmesini sağlar. Çevrimiçi davranışsal reklamcılık faaliyetleri ve verimlilik ölçümü için kullanılır.

Çerez Türleri Özet Karşılaştırma Tablosu

Önemli Not: Web sitelerinde kullanılan 3. taraf hizmetler (YouTube videoları, Google Haritalar vb.), kullanıcı ilgili içeriğe tıkladığında kendi reklam ve pazarlama çerezlerini otomatik olarak tetikleyebilir. Bu durum çerez politikasında açıkça belirtilmelidir.

Çerez Nedir ve Çerez Türleri Hakkında Sıkça Sorulan Sorular (SSS) 

Çerezleri silmek güvenli mi? 

Evet, çerezleri silmek web sitelerinin sizi hatırlamasını engeller ancak cihazınıza veya tarayıcınıza zarar vermez.

Zorunlu çerezler için rıza alınmalı mı? 

Hukuki düzenlemelere göre, sitenin çalışması için teknik olarak zorunlu olan çerezler genellikle rıza dışındaki işleme şartlarına tabi olabilir, ancak kullanıcı her zaman bilgilendirilmelidir.

Reklam çerezleri engellenebilir mi? 

Evet, kullanıcılar tarayıcı ayarları veya çerez yönetim panelleri üzerinden pazarlama odaklı çerezleri her zaman reddetme hakkına sahiptir.